Koreys tilida gapiruvçi suhbatdoşining yoşi, maqomi va vaziyatga qarab turli nutq uslublaridan foydalanadi. Özbek tilida “sen” va “siz” farqi bölganidek, koreys tilida bu farq feʼl qöşimçalarida ifodalanadi.
Nutq uslublari
“Xuş kelibsiz” iborasi turli uslublarda:
| Uslub | Misol | Qayerda işlatiladi |
|---|---|---|
| Rasmiy hurmat (합쇼체) | 어서 오십시오 | doköndagi sotuvçi, yangiliklar, rasmiy nutq |
| Odatiy hurmat (해요체) | 어서 오세요 | kundalik hayotda notanış va kattalar bilan |
| Norasmiy (해체, 반말) | 어서 와 | yaqin döstlar, kiçiklar bilan |
| Yozma / buyruq (해라체) | 어서 오너라 | kitoblar, kattalarning kiçiklarga buyruği |
Koreyaga yangi kelgan bölsangiz, hammaga 해요체 (-아요 / -어요) bilan gapiring. Bu xavfsiz va hurmatli uslub. 반말 ni faqat sizga ruxsat berişganda işlating.
Qöşimçalar
Koreys feʼllari luğat şaklida -다 bilan tugaydi. Nutq uslubi uçun -다 olib taşlanib, örniga qöşimça qöşiladi.
Rasmiy hurmat: -습니다 / -ㅂ니다
- Özak batçim bilan tugasa -습니다: 읽다 → 읽 + 습니다 → 읽습니다 (öqiyman)
- Özak unli bilan tugasa -ㅂ니다: 가다 → 가 + ㅂ니다 → 갑니다 (boraman)
Odatiy hurmat: -아요 / -어요 / -해요
- Özakdagi oxirgi unli ㅏ yoki ㅗ bölsa -아요: 살다 → 살아요 (yaşayman), 보다 → 봐요 (köraman)
- Boşqa unlilarda -어요: 먹다 → 먹어요 (yeyman), 마시다 → 마셔요 (içaman)
- 하다 bilan tugasa -해요: 공부하다 → 공부해요 (öqiyman)
| Luğat şakli | Rasmiy | Odatiy | Norasmiy |
|---|---|---|---|
| 가다 (bormoq) | 갑니다 | 가요 | 가 |
| 먹다 (yemoq) | 먹습니다 | 먹어요 | 먹어 |
| 하다 (qilmoq) | 합니다 | 해요 | 해 |
| 이다 (…dir) | 입니다 | 이에요 / 예요 | 이야 / 야 |
Ega haqida hurmat bilan gapiriş: -(으)시-
Kattalar yoki hurmatli inson haqida gapirganda feʼlga -(으)시- qöşiladi:
- 가다 → 가세요 (boradilar)
- 읽다 → 읽으세요 (öqiydilar)
- 선생님이 오세요. — Ustoz kelyaptilar.
Hurmat sözlari
Ayrim söz va feʼllarning alohida hurmat şakli bor:
| Oddiy | Hurmat | Maʼnosi |
|---|---|---|
| 먹다 | 드시다 | yemoq |
| 자다 | 주무시다 | uxlamoq |
| 있다 | 계시다 | bölmoq (biror joyda) |
| 말하다 | 말씀하시다 | gapirmoq |
| 이름 | 성함 | ism |
| 나이 | 연세 | yoş |
| 집 | 댁 | uy |
Masalan: 할머니께서 주무세요. — Buvim uxlayaptilar.
Murojaat qiliş
- Koreyslar suhbatdoşiga ism bilan emas, köproq lavozimi yoki qarindoşlik sözi orqali murojaat qiladi: 선생님 (ustoz), 사장님 (rahbar), 과장님 (bölim boşliği).
- 님 — hurmat qöşimçasi: 선생님, 고객님 (mijoz).
- 씨 — ism yoki töliq ismdan keyin işlatiladi: 지수 씨, 김지수 씨. Faqat familiyaga (김 씨) qöşiş hurmatsizlik bölişi mumkin.
- Yoşi katta tanişlarga 형 / 오빠 (aka), 누나 / 언니 (opa) deb murojaat qilinadi. Erkaklar katta yigitni 형, qizlar 오빠 deydi; erkaklar katta qizni 누나, qizlar 언니 deydi.
- Özini kamtarona ifodalaş uçun 나 (men) örniga 저, 우리 (biz) örniga 저희 işlatiladi.
Maşq
Odatiy hurmat (해요체) şakliga özgartiring: 앉다, 오다, 일하다, 배우다
Javoblar: 앉아요, 와요, 일해요, 배워요